Ochrona Środowiska - Aktualności

Czym jest system kaucyjny?

Jest to system, w którym przy sprzedaży produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a ustawy, będących napojami, pobierana jest kaucja, która jest zwracana użytkownikowi końcowemu w momencie zwrotu odpowiednio opakowania objętego systemem kaucyjnym albo odpadu opakowaniowego powstałego z opakowania objętego systemem kaucyjnym.

Systemem kaucyjnym objęte są:
• butelki jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do 3 litrów,
• butelki szklane wielokrotnego użytku na napoje o pojemności do 1,5 litra
• puszki metalowe na napoje o pojemności do 1 litra.

Kaucja - określona kwota pieniężna pobierana w momencie sprzedaży napojów w opakowaniach jednorazowego albo wielokrotnego użytku zwracaną w momencie zwrotu odpowiednio opakowania objętego systemem kaucyjnym albo odpadu opakowaniowego powstałego z opakowania objętego systemem kaucyjnym.

Przepisy adresowane są do:
• Wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje - to przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku, o których mowa w załączniku nr 1a ustawy, będących napojami, z wyłączeniem sprzedaży bezpośredniej polegającej na dostarczaniu napojów w opakowaniach przez wprowadzającego bezpośrednio napoje w opakowaniach.

• wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje – to przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie wprowadzania do obrotu produktów w opakowaniach na napoje wielokrotnego użytku w postaci butelek szklanych będących napojami, dokonującego wyłącznie sprzedaży bezpośredniej polegającej na dostarczaniu napojów w opakowaniach przez wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje do miejsca ustalonego między tym wprowadzającym a nabywającym i jednocześnie odbieraniu przez tego wprowadzającego opakowań po produktach tego samego rodzaju, wprowadzonych do obrotu przez tego samego wprowadzającego

• użytkownika końcowego – to użytkownik produktów w opakowaniach na napoje jednorazowego albo wielokrotnego użytku będących napojami, który nabywa je w celu spożycia przez siebie lub inne osoby, a nie dalszej sprzedaży.

Ewidencja wprowadzanych opakowań i sprawozdawczość:
Przedsiębiorcy wprowadzający napoje w opakowaniach zobowiązani będą do uzupełnienia prowadzonej przez nich ewidencji opakowań, o informacje o liczbie i pojemności opakowań, w których wprowadzili do obrotu produkty będące napojami, z podziałem na rodzaje opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a.

Zgodnie z ustawą wprowadzający napoje w opakowaniach, którzy nie przystąpili do systemu kaucyjnego, będą obowiązani samodzielnie sporządzić i złożyć marszałkowi województwa roczne sprawozdanie za pośrednictwem systemu BDO do 15 marca za poprzedni rok rozliczeniowy. W przypadku przystąpienia przedsiębiorcy do systemu kaucyjnego sprawozdanie będzie składał w jego imieniu podmiot reprezentujący poprzez konto w BDO tego przedsiębiorcy.

Oznakowanie opakowań i wysokość kaucji:
Na wprowadzających napoje w opakowaniach nałożono obowiązek umieszczania na opakowaniach oznakowania. Wzór tego oznakowania został określony w załączniku nr 4 ustawy.
W ustawie określono maksymalną wysokość kaucji, jaka może zostać ustalona w drodze rozporządzenia. Jej wysokość nie może przekroczyć 2 zł, a zarazem powinna skłaniać nabywców napojów do zwrotu opakowań.

W rozporządzeniu Ministra Klimatu i Środowiska z 8.07.2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym określono wysokość kaucji za jedną szt. opakowania dla:
• butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych oraz dla puszek metalowych - 0,50 zł;
• butelek szklanych wielokrotnego użytku - 1,00 zł.

Obowiązki przedsiębiorców prowadzących jednostki handlowe:
Jednostki handlu detalicznego i hurtowego, w których użytkownikom końcowym są oferowane napoje w opakowaniach objęte systemem kaucyjnym, podzielono na dwie grupy:

• jednostki o powierzchni sprzedaży nie większej niż 200 m2
zobowiązane są do uczestniczenia w systemie kaucyjnym w zakresie co najmniej pobierania kaucji, w zakresie butelek jednorazowych z tworzywa sztucznego oraz puszek metalowych. Dopuszczono przy tym możliwość uczestniczenia w tym systemie prowadzących te jednostki w odniesieniu do tych opakowań w zakresie zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych. Natomiast w zakresie butelek szklanych wielokrotnego użytku prowadzący małe jednostki handlowe mają obowiązek uczestniczenia w systemie kaucyjnym nie tylko w zakresie pobierania kaucji ale także w zakresie zbierania pustych opakowań, jeżeli w takich opakowaniach prowadzący jednostkę handlową oferuje klientom napoje, oraz zwracania kaucji.

• jednostki o powierzchni sprzedaży powyżej 200 m2.
będą obowiązane do uczestniczenia w systemie kaucyjnym w pełnym zakresie, czyli w pobieraniu i zwracaniu kaucji oraz zbieraniu pustych opakowań i odpadów opakowaniowych.

W zakresie zawierania umów przez prowadzących jednostki handlowe z podmiotami reprezentującymi ustawa wymaga, aby prowadzący mniejsze jednostki handlowe zawarli umowę co najmniej z jednym podmiotem reprezentującym, który się do nich zgłosił. Z kolei prowadzący większe jednostki handlowe będą mieli obowiązek zawrzeć umowę z każdym podmiotem reprezentującym, który się do nich zgłosił.
Powyższe umowy powinny określać m.in.:
1) zasady rozliczania kaucji oraz
2) zasady zbierania i przekazywania opakowań i odpadów opakowaniowych, w przypadku gdy umowa dotyczyć będzie uczestnictwa w systemie kaucyjnym w pełnym zakresie.

System kaucyjny jest prowadzony przez podmiot reprezentujący, który:
1) jest spółką akcyjną mającą siedzibę na terytorium kraju, utworzoną przez wprowadzających produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzających bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, lub reprezentujące ich związki pracodawców lub izby gospodarcze;
2) jego akcjonariuszami są wyłącznie podmioty, o których mowa w pkt 1;
2a) członkowie jego rady nadzorczej, członkowie jego zarządu ani jego prokurenci nie byli skazani prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
2b) nie był prawomocnie skazany na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. z 2024 r. poz. 1822);
3) realizuje określone w ustawie obowiązki, a dochody uzyskane w ramach wykonywanej działalności gospodarczej przeznacza wyłącznie na cele statutowe;
4) wykonuje wyłącznie działalność związaną z gospodarowaniem opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz organizowaniem i prowadzeniem systemu kaucyjnego;
5) posiada zezwolenie, o którym mowa w art. 40j ust. 1;
6) posiada kapitał zakładowy określony w ust. 3.

Warunkiem przystąpienia wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje do systemu kaucyjnego jest zawarcie z podmiotem reprezentującym umowy, w formie pisemnej, w postaci papierowej lub elektronicznej lub w formie dokumentowej, pod rygorem nieważności, dotyczącej przystąpienia do systemu kaucyjnego w odniesieniu do całej masy opakowań jednego rodzaju lub kilku rodzajów.

Podmiot reprezentujący w ramach systemu kaucyjnego zapewnia:
1) selektywne zbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych w celu osiągania wymaganych poziomów, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy;
2) odbieranie opakowań i odpadów opakowaniowych z jednostek handlu detalicznego i hurtowego oraz innych punktów zbierających opakowania i odpady opakowaniowe, objętych systemem kaucyjnym;
3) transport opakowań do wprowadzającego produkty w opakowaniach na napoje lub wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje oraz odpadów opakowaniowych do zakładu przetwarzania odpadów;
4) prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 40n ust. 1, i sporządzanie sprawozdań;
5) rozliczenie kaucji z jednostkami handlu detalicznego i hurtowego oraz innymi punktami zbierającymi opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym, w szczególności finansowanie wypłat kaucji dla użytkownika końcowego;
6) finansowanie kosztów zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych przez przedsiębiorcę prowadzącego jednostkę handlu detalicznego i hurtowego oraz inny punkt zbierający opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym

Sposób zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych:
Ustawa o gospodarce opakowaniami nie określa sposobu zbierania opakowań i odpadów opakowaniowych. Odbiór takich opakowań może następować w kasach lub w specjalnie przygotowanych do tego miejscach na zasadzie zbiórki ręcznej. Możliwa też będzie zbiórka w tzw. butelkomatach, czyli automatach do zbiórki opakowań. Ustawa o gospodarce opakowaniami nie narzuca tu sposobu zwrotu kaucji, o ile ostatecznie użytkownik końcowy uzyska kaucję w formie pieniężnej.
Przedsiębiorca prowadzący jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego lub inny punkt, zbierając opakowania i odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym, który uczestniczy w tym systemie w zakresie co najmniej pobierania i zwracania kaucji oraz zbierania pustych opakowań i odpadów opakowaniowych, będzie obowiązany do prowadzenia ewidencji w postaci papierowej albo elektronicznej.

Ewidencja ta powinna obejmować, zgodnie z art. 44 ust. 10 u.g.o.:
1) liczbę nabytych i sprzedanych produktów będących napojami w opakowaniach na napoje objętych systemem kaucyjnym;
2) liczbę zwróconych opakowań i odpadów opakowaniowych;
3) wysokość pobranych, zwróconych i niezwróconych kaucji.

Kary pieniężne:
W art. 56 ust. 1 u.g.o. uzupełniono kary pieniężne związane z nowymi obowiązkami wynikającymi z nowych przepisów dotyczących systemu kaucyjnego. Wysokość kar, w zależności, do jakiego obowiązku się odnoszą, ustalono w wysokości od 10 tys. zł do 500 tys. zł. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów w zakresie systemu kaucyjnego został powierzony wojewódzkim inspektoratom ochrony środowiska.

Przepisy przejściowe:
Opakowania, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy, w których napoje zostały wprowadzone do obrotu w okresie 3 miesięcy od dnia przystąpienia do systemu kaucyjnego, nie później jednak niż do dnia 31 grudnia 2025 r., nieposiadające oznakowania wskazującego na objęcie opakowania systemem kaucyjnym oraz określającego wysokość kaucji, będą mogły być wykorzystywane do momentu ich zużycia, zwrotu lub wyczerpania zapasów. Opakowania te nie będą objęte kaucją.
W 2025 roku wymagane poziomy zbierania będą liczone w odniesieniu do masy opakowań napojów, które zostały wprowadzone jedynie w ostatnim kwartale tego roku.

Źródło:

1. Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp

2. Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp

3. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/

4. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 8 lipca 2024 r. w sprawie wysokości kaucji dla poszczególnych rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp

5. www.gov.pl/web/klimat/system-kaucyjny